Zabieg amputacji kończyny przeprowadzany jest u chorych, którzy borykają się z zaawansowanymi zmianami patologicznymi wynikającymi z chorób naczyń krwionośnych, cukrzycy, nowotworami, po doznanych uszkodzeniach ciała, jak również w wyniku zakażeń szpitalnych. Amputacja to nie wyłącznie czynność usunięcia kończyny, ale również wyewoluowanie nowego narządu, który w połączeniu z protezą, podczas trwania pełnej rehabilitacji, ma przejąć funkcje naturalnej kończyny. W Polsce standardowo wykonywanych jest mniej więcej 70% owych zabiegów u pacjentów z chorobami naczyniowymi, na dalszym miejscu plasują się pacjenci chorzy na cukrzycę oraz chorobę Buergera, zaś najniższy procent stanowią pacjenci obarczeni wadami wrodzonymi kończyn jak też ci, którzy doświadczyli groźnych zakażeń. W dobie obecnej pojawiają się nadzieje dla chorych oparte przede wszystkim na metodach wczesnego protezowania, ale również na nowoczesnej technologii. Warunki na rynku protez kończyn dolnych ulegały po wielokroć zmianie na przestrzeni wieków. Minione stulecia niesłychanie silnie oddziaływały na proces technologiczny opracowania protez kończyn dolnych, na ich stan oraz wygląd. Natomiast dzisiaj produkowane są z niesamowicie lekkich, jak też wytrzymałych „materiałów” z wykorzystaniem zaawansowanych technologicznie procesów produkcji gwarantujących niezwykłą jakość produktu. Rynek protez XXI wieku zapewnia chorym duży wybór rodzajów protez odpowiadających dowolnemu poziomowi amputacji, jak też dostosowanych do indywidualnych potrzeb każdego z nich. Aktualnie realizowane amputacje kończyn dolnych polegają na odjęciu stopy, goleni, uda, jak również kończyny powyżej uda, tak zwana amputacja z wyłuszczeniem w stawie biodrowym. I tak, amputacja całej stopy łączy się z zaopatrzeniem pacjenta w stopę protezową, która naśladuje pracę stawów śródstopno – paliczkowych, stawu skokowego górnego i dolnego. Rozróżnić można cztery najważniejsze typy protez stóp. Po pierwsze proteza w wersji SACH, której cechą charakterystyczną jest trwałość, lekkość a także możność zgięcia grzbietowego palców. Do jej budowy wykorzystuje się drewno plus tworzywa sztuczne. Następnym wariantem to stopa ze stawem skokowym jednoosiowym będź wieloosiowym. Jej konstrukcja daje możliwość pacjentowi chodzenia po nierównym terenie, niemniej jednak waga jest większa aniżeli stopy w wersji SACH. Na kolejny rodzaj składają się „stopy dynamiczne”, mające w swoim składzie rdzeń termoplastyczny ewentualnie rdzeń z włókna węglowego. Ich konstrukcja jest bardzo złożona, zaś materiały wykorzystane podczas ich realizacji gwarantują niewielki ciężar oraz wytrzymałość. Nie ma także przeszkód równocześnie, aby dostosowywać ten model stopy do osobistych potrzeb amputanta.

Rehabilitacja
Protezy kończyn dolnych

Do czwartej z grup stóp protezowych zaliczyć można kombinacje wcześniej opisanych wersji, otwierające nowe możliwości przed niepełnosprawnymi, na przykład udział we wspinaczkach górskich. Jednakże poziom amputacji od kostki w górę, a zatem w granicach goleni, potrzebuje odmiennego zaopatrzenia. Proteza goleni obejmuje również stopę protezową, co więcej ma w swoim składzie części styku kikuta z protezą, tak zwany lej protezowy. Aktualnie powszechnie wykorzystuje się lej typu PTB oraz inne jego wersje. Znakomite efekty zapewnia oprócz tego aplikacja leja sylikonowego, tłumiącego drgania wywołane „oparciem protezy”. Natomiast amputacja przeprowadzana ponad golenią, to już obręb uda, gdzie ordynuje się protezy bardziej zaawansowane technicznie, uwzględniające w swej budowie utratę stopy oraz stawu kolanowego. Protezy do tego rodzaju amputacji można sklasyfikować na skorupowe (dość ciężkie, tańsze, o mało skomplikowanych mechanizmach, z łatwym dostępem do części zamiennych) oraz modularne. W ostatnim wyszczególnionym rodzaju protezy występuje lej kikutowy, mechanizm przegubu kolanowego, goleni, a także stopy. Możliwa jest także wymiana jej komponentów, co zwielokrotnia szanse odpowiedniego zsynchronizowania protezy z potrzebami danego pacjenta. Protezom tym można także nadać miano „ zadaniowych”, gdyż w dużym stopniu usprawniają chód, jak również dają możliwość właścicielowi owych protez na pełnienie funkcji społecznych, ale przede wszystkim umożliwiają uprawianie różnych dyscyplin sportowych. Tymczasem amputacja przeprowadzona powyżej uda, to amputacja dotycząca wyłuszczenia w stawie biodrowym. Tutaj wykorzystywane są w pierwszym rzędzie protezy „kanadyjskie” (skorupowe) ale również modularne. Pacjentów po przeprowadzeniu tak wysokiej amputacji jest względnie niewielu. Zaś do własności tej wersji protezy zaliczyć można obecność kosza biodrowego zrealizowanego z żywicy epoksydowej, bezprzegubowa stopa oraz policentryczny przegub biodrowy, jak również kolanowy (pojawiający się w protezach typu modularnego). Ogólnie rzecz ujmując, życie ludzi po amputacji kończyn (bez względu na wysokość przeprowadzonego zabiegu) jest bardzo trudne, niemniej jednak zastosowanie innowacji w nauce może je niewątpliwie ułatwić.

Określenie „wczesne (szybkie) protezowanie” było spotykane już podczas I wojny światowej, zaś francuski chirurg F. Martin zapewnił mu początek. Po wprowadzeniu pewnych poprawek, wykorzystywany jest przez lekarzy do chwili obecnej i sprawia, że dzięki niemu cały szereg pokrzywdzonych przez los osób może żyć w miarę samodzielnie. Amputacja zatem należy do zabiegów chirurgicznych powodujących rewolucję w życiu chorego. Co prawda jest bardzo traumatycznym przeżyciem, lecz tak naprawdę stanowi zaledwie początek zmagań pacjenta z procesem kompleksowej rehabilitacji. Cały tok postępowania podzielony jest na fazy, na przykład na początku ma miejsce przygotowanie kikuta do protezowania, po jakimś czasie następuje protezowanie tymczasowe, to znaczy wczesne zaopatrzenie, a w dalszej kolejności pacjent poddawany jest nauce chodzenia, aby na koniec mogło dojść do protezowania ostatecznego i co ogromnie ważne terapii psychologicznej, którą pacjent powinien rozpocząć przed zabiegiem amputacji. Podczas procedur wczesnego protezowania kluczową funkcję pełnią protezy tymczasowe, które są niezbędne podczas procesu szybkiej pionizacji, jak też mobilizacji ruchowej. Na ogół są one nazywane „protezami treningowymi”, ponieważ pomagają w nauce chodzenia przez cały cykl adaptacyjny pacjenta. Protezy szybkiego zaopatrzenia, tak zwane tymczasowe obejmują w swej konstrukcji lej kikutowy zrealizowany z gipsu ewentualnie z materiałów bardziej popularnych jakim jest żywica epoksydowa czy płyta termoplastyczna oraz żywica akrylowa. Podstawowym jej zadaniem staje się „zestawienie konstrukcji mechanicznej protezy z dynamicznym elementem kikuta”. Lej natomiast stanowi fragment protezy, który może być częścią tymczasową, bowiem jest komponentem niejednokrotnie wymienianym. Pozostałe elementy protezy tymczasowej mogą być opcjonalnie korygowane do wymagań pacjenta, bądź też mogą zachować stan początkowy, taki jak podczas pierwszego zaopatrzenia. Zrealizowanie protezy tymczasowej, przez wzgląd na możliwość wymiany pewnych jej części, jest bardzo praktyczne dla pacjenta.

Jako następną fazę protezowania pacjenta można uznać opracowanie tak zwanej protezy definitywnej. Proces jej realizacji jest zbliżony do sposobu wykonania protezy tymczasowej, również rozpoczynając się odlewem gipsowym formy kikuta. Jednakże obydwa modele protez posiadają inny materiał, z którego został wyprodukowany lej. W przypadku protezy definitywnej, zwykle korzysta się z plastiku bądź też z włókna węglowego. Daje to możliwość wyprofilowania danej protezy do potrzeb, uprawianego zawodu, pełnionej funkcji w środowisku, jak również sposobu życia, jaki będzie prowadził niepełnosprawny po opuszczeniu ośrodka rehabilitacyjnego. Z procedurą wielokierunkowej rehabilitacji oraz wczesnego protezowania idą w parze zajęcia fizyko- jak też kinezyterapeutyczne wykonywane już na oddziale, niezwłocznie po wykonaniu zabiegu odcięcia kończyny i prowadzonych dalej w ośrodku rehabilitacyjnym. Tymczasem do nowatorskich terapii wspomagających powrót pacjenta do dawnego życia jest ergoterapia. Korzystają z niej niepełnosprawni z dysfunkcją narządu ruchu kończyn górnych. Zaś odpowiednie dobranie protezy albo opanowanie umiejętności przemieszczania się, stają się początkiem zwalczania trudności otaczającego środowiska.

Nierzadko pojawia się opinia, iż odjęcie choremu kończyny równa się przebudowie jego sposobu bycia, jednakże nie niweczy, na przykład kariery sportowca. I tak, po II wojnie światowej kalecy żołnierze ze względu na niedobór właściwych protez sportowych, zmuszeni byli do rywalizacji w protezach codziennego użytku. Niemniej jednak bezzwłoczny rozwój ich struktury umożliwił amputantom uczestnictwo w paraolimpiadach. Obecnie znamienici niepełnosprawni lekkoatleci świata, są zaopatrzeni w protezy wysokiej klasy o parametrach ludzkiego ciała, z najlepszych materiałów oraz stopów. Ich konstrukcja zawiera części z aluminium, włókna węglowego, molibdenu, tytanu, silikonu, a także tworzywa sztucznego. Natomiast rezygnacja konstruktorów z typowego kształtu protezy naśladującego kończynę, umożliwia niepełnosprawnym sportowcom większy dynamizm i efektywność ruchów (typowy płaskownik wykrzywiony w literę L). Najwięcej czasu zajmuje dostosowywanie protezy do konkretnego zawodnika i do uprawianego przez niego sportu ( odmienne są protezy stóp przeznaczone dla skoczków w dal, zawodników w rzucie młotem, pchnięciu kulą albo biegaczy). Protezy także wykazują różnicę między sobą w granicach jednaj dyscypliny. De facto stopy sprinterów są twardsze z racji bardziej natężonego nacisku, zaś te wykorzystywane przez biegaczy na 400 metrów posiadają większą elastyczność, jak również podeszwę buta sprinterskiego. Do tej pory uważano, że protezy miały uzupełniać możliwości niepełnosprawnych zawodników. Jednakże w chwili obecnej istnieją badania, które dowodzą, że mogą one zapewniać przewagę nad pełnosprawnymi sportowcami.